Racisme normaliseren onder het mom van depolariseren. Over een interview met Bert Brandsma in Trouw, 8-1-2026

Trouw plaatste op 8 januari een interview met antropoloog en zelfbenoemd polarisatie-expert Bart Brandsma. Dat stuk hangt zo van de stropopredeneringen aan elkaar, dat het verbazingwekkend is dat de interviewster hem er zo makkelijk mee liet wegkomen. 

Brandsma veegt bijvoorbeeld eerst het uiterst rechtse en naar intimidatie en geweld grijpende Farmers Defence Force en Kick Out Zwarte Piet op één hoop, en beweert vervolgens dat ‘links’ veel weerstand oproept. Een voorman van een extreem rechtse boerenorganisatie die de Holcaust bagatelliseert, roept bij Brandsma kennelijk minder weerstand op dan zelfs bij de eigen achterba van Van den Oever. En waarom zou je beweren dat het bestrijden van racistische stereotypen veel weerstand oproept, als een ruime meerderheid van de Nederlandse bevolking het inmiddels prima vindt om een kinderfeest minder racistisch in te richten? 

Mensen in het midden voelen volgens Brandsma een enorme onmacht. Brandsma: “Zij zeggen: ‘Ik ben niet tegen een azc, maar ik wil wel dat onze woningen ook naar mijn dochter gaan’. Als je hun het gevoel geeft dat hun zorgen er niet toe doen, ben je ze kwijt.” Brandsma framet  het verzet tegen azc’s als voorzichtige bedenkingen van beschaafde burgers. Hij gaat eraan voorbij dat onder aanvoering van Geert Wilders raadsleden en wethouders geïntimideerd en bedreigd worden als zijn besluiten asielzoekers op te nemen in hun gemeente, omdat de tegenstanders er in weerwil van de feiten van overtuigd zijn dat woningen in groten getale naar statushouders gaan.  

We hadden een zo racistisch kabinet dat staatssecretaris Nora Achahbar haar functie neerlegde omdat ze de stereotypering van mensen met een migratieachtergrond door haar collega’s in het kabinet niet meer trok. Volgens Brandsma is het echte probleem dat “de hele diversiteit-en-inclusie-kant van links het niet echt goed gedaan [heeft] bij de acceptatie door de rechterkant.” Alsof het de schuld van links is dat Wilders (en zijn aanhang met hem) de islam wil verbieden, de grenzen dicht wil en het bestaan van meer genderidentiteiten dan man en vrouw ontkent? Als Brandsma mensen die vragen om verdraagzaamheid en opkomen voor  kwetsbaren polariserend vindt, is hij dan eigenlijk voor uitsluiting? 

Volgens Brandsma is het zelfs polariserend om in een wijkkrant aandacht te besteden aan iemand die iets voor asielmigranten gedaan heeft.  Brandsma: “dan is dat niet het goede artikel om in tijden van polarisatie te verspreiden. Daar zit mijn teleurstelling op links, ik had van hen meer empathie verwacht.” De echo van Marjolein Faber klonk zelden luider uit de kolommen van Trouw. Hulp aan asielmigranten is niet links of rechts, en bijvoorbeeld kerken en humanitaire maatschappelijke organisaties zijn hier bij betrokken. Maar volgens Brandsma moet een wijkkrant zo’n artikel niet plaatsen als de Wildersstemmer daar hartstikke boos over wordt. Brandsma stelt zonder een spoor van onderbouwing dat 'links' onvoldoende empathie heeft voor mensen die het moeilijk hebben. Hij laat daarbij (bewust?) achterwege dat tijdens decennia van neoliberaal beleid, GroenLinks, SP, PvdA en PvdD juist bleven ijveren voor het in stand houden van sociale voorzieningen, betaalbare zorg, betaalbare huren en fatsoenlijke lonen. Maar Brandsma ziet liever dat linkse partijen buurtkrantjes gaan censureren, als daar artikelen in staan die PVV-kiezers boos maken. Een samenleving met dergelijke Orwelliaanse trekken oogt niet bepaald aantrekkelijk. En als witte man die agenten depolaristielessen geeft, maar hen vertelt dat etnisch profileren gewoon ‘part of the job’ is, is Brandsma voor een leefbare en rechtvaardige samenleving eerder deel van het probleem dan van welke oplossing ook. Ik kan Brandsma en iedereen die denkt dat etnisch profileren nu eenmaal bij politiewerk hoort, van harte aanbevelen om de documentaire Verdacht te kijken. Of bij tijdgebrek een paar straatinterviews van Roel Maalderink. 

Als je dan nog een keer kijkt naar de kop waaronder dit alles in de krant kwam 'Deze expert ziet een uitweg uit de polarisatie. ‘De middengroep is onze garantie op cohesie, op vrede’, dan moet je erkennen dat Brandsma zich als witte man niet realiseert hoever het midden naar rechts of zelfs uiterst rechts is opgeschoven. Die middengroep koos een Tweede Kamer die in meerderheid stemde voor een wet om hulp aan ongedocumenteerden strafbaar te stellen en voor een motie om antifascisme tot terrorisme te bestempelen. En een van die ‘middengroepen’, de VVD,  nodigde een partij uit om zitting te nemen in de regering die een miljoen mensen wil verbieden hun geloof uit te oefenen en eigenlijk vindt dat ze Nederland moeten verlaten. Remigreren noemen, Wilders, Baudet en Eerdmans dat. Die Tweede Kamer koos Martin Bosma als voorzitter, de partij-ideoloog van Wilders die zo uitgeproken racist is dat hij niet welkom is op de nationale herdenking van het slavernijverleden. Blijkbaar moet je even wit als Brandsma zijn om aanspraak te malken op die zogenaamde cohesie en vrede waar de middengroepen voor staan..

Ik hoop dat een volgende keer dat een Trouw-journalist iemand interviewt die beweert dat inclusie een groter probleem is dan discriminatie, die persoon op meer weerwoord mag rekenen. Daar hebben lezers meer aan dan vernemen dat Brandsma een stijlvolle en stille woning heeft.